به فرزند او دهرآباد باد * تنش زورمند و دلش شاد باد « 1 » و كلمه مباركه : « شاهنشه انبيا محمد » را سكه دينار و درهم فرمود و نقش مهر سلطنتش : محمد شاه غازى صاحب تاج و نگين آمد * شكوه ملك و ملت رونق آئين و دين آمد [ وقايع فارس در روزگار ناصر الدين شاه ] و آن اعليحضرت را وقت وفات ، پنج نفر پسر بود « 2 » : اول : شاهنشاه مالك رقاب سپهر قدر خورشيد ركاب ، قطب فلك بختيارى ، مركز دايرهء جهاندارى ، ناصب رايات فتح و ظفر ، شاهنشاه معدلت شعار ناصر الدين شاه قاجار « 3 » خلد اللّه ملكه و طول اللّه عمره و ادام اللّه شوكته كه امروز خسرو آفاق و شاهنشاه آسمان رواق است و والدهء ماجده‌اش مهدعليا و ستر كبرى ، دختر خجسته اختر امير محمد قاسم خان قاجار قوينلوست . ولادت باسعادتش در ششم ماه صفر سال 1247 « 4 » اتفاق افتاد . دويم : شاهزاده آزادهء كيهان وساده ، قطب فلك عزت و شوكت ، مركز دايره عظمت عباس ميرزا ملك‌آرا . سيم : شاهزاده معظم مكرم ، نور ديدهء سلطنت ، چراغ دودهء مكرمت عبد الصمد ميرزا عز الدوله . چهارم : شاهزادهء آزاده ، زبدهء اولاد ملوك نامدار ، نقاوهء احفاد سلاطين كامگار محمد تقى ميرزا ركن الدوله . پنجم : شاهزاده آزاده ، بدر برج كامگارى و بختيارى ، ابو القاسم ميرزا . و اركان دولت خبر واقعه ارتحال شاهنشاهى را به تبريز كه مقر حكمرانى حضرت وليعهد گردون‌مهد بود ، رسانيدند ، پس به صوابديد منجمان تبريزى ، ساعتى مبارك اختيار نموده ، در شب چهاردهم اين ماه شوال از همين سال [ 1264 ] « 5 » : آن حضرت در دار السلطنه تبريز ، بر تخت سلطنت نشسته ، تاج شاهنشاهى را بر سر گذاشت و علما و امرا و بزرگان آن بلد در پيشگاه شاهى حاضر شدند و جلوس مباركش را تهنيت گفتند و اعليحضرت قوىشوكت در روز نوزدهم « 6 » آن ماه با ده‌هزار نفر امير و مأمور به وزارت جناب ميرزا فضل اللّه نصير الملك علىآبادى وزير سابق فارس ، از شهر تبريز نهضت فرمود و بعد از طى چند منزل وزارت عظمى و صدارت كبرى به جناب ميرزا تقى خان فراهانى كه در اين وقت به منصب امير نظامى برقرار بود ، مقرر گرديد و موكب همايون در بيست و يكم ماه ذىقعده آن سال [ 1264 ] « 7 » : وارد طهران گرديد و در شب بيست و دويم آن ماه ، شاهنشاه جهان‌جامهء پادشاهى را به ارث و استحقاق درپوشيد و

--> ( 1 ) . ابيات منقول انتخابى است از اشعار هدايت كه در روضة الصفا ، ج 10 ، ص 355 ، آمده است . و ر ك : تاريخ نو ، جهانگير ميرزا ، ص 313 ، روضة الصفا ، ج 10 ، ص 351 ، ناسخ التواريخ ، ج 3 ، ص 137 . فرهاد ميرزا در تاريخ فوت او دو ماده تاريخ ساخت كه اولى به عربى بود ، ( هذا العاقبة للمتقين ) و ديگرى به فارسى : ( محمد پادشاه در قصر جديد مرد ) روضة الصفا ، ج 10 ، ص 355 . ( 2 ) . ( و چهار دختر ) ناسخ التواريخ ، ج 3 ، ص 141 . ( 3 ) . ر ك : ناسخ التواريخ ، ج 3 ، ص 141 . ( 4 ) . ر ك : وقايع سال 1247 ، در همين كتاب ، و ناسخ التواريخ ، ج 3 ، ص 145 . ( 5 ) . برابر با 12 سپتامبر 1848 ( چون چهار ساعت از شب چهاردهم شوال سپرى شد در دار السلطنه تبريز بر تخت سلطنت جاى كرد . ) ناسخ التواريخ ، ج 3 ، ص 182 . ( 6 ) . ر ك : ناسخ التواريخ ، ج 3 ، ص 183 . ( 7 ) . برابر با 19 اكتبر 1848 .